چنانچه کلمه عبور شما در انجمن ها کار نمی کند
یک بار از سایت Logout کنید و سپس توسط فرم فراموشی کلمه عبور , کلمه عبور جدیدی را در ایمیل خود دریافت کنید
صفحه اصلی سایت   ثبت نام   ورود
NoteAhang
The Iranian Virtual Music Society
جستجو
اطلاعات مطلب
گروه
ارسال توسط arian
بازدید 1183
آخرین مقالات
تاريخ شكل گيري و فعاليت اركستر در ايران
۱۳۸۷ ششم تير
ارسال به :
لینک ثابت  |  نسخه ی چاپی  |  ارسال برای دوستان  |  نظرات( 0 )
 
به این مطلب رای دهید
 

اين مقاله مطابق عنواني كه دارد به معرفي جرياني مي پردازد كه در روند شكل يري خود با تاثير از موضوع اركستر در موسيقي اروپايي تركيباتي را در ايران متداول ساخته و چگونگي رشد و دگرگوني اين تركيبات كه به تدريج تشكيل اركسترهاي متعددي در ايران شد را مورد بررسي قرار مي دهد :
پديده اركستر بخصوص اركستر سمفونيك (كامل ترين ،متشكل ترين ، و در عين حال غير ايراني ترين تركيب سازي) در ايران به عنوان يك عامل مهم در روند تاثير پذيري موسيقي ايران از موسيقي غرب ، خود علت و در عين حال معلول محسوب ميگردد.
مرور مختصر روند شكل گيري اركستر مجلسي ، اركستر سمفونيك و ساير اركسترها تا اوايل دهه پنجاه بصورت زير ميباشد:
- 1235 موزيك سلطنتي بوسكه و رويون
- 1248ورود لومر وتجديد سازمان موزيك نظام
- تشكيل اركستر زهي سلطنتي متشكل از 26 نفر
- تشكيل اركستر مخصوص اجراي آثار كلاسيك در تشريفات دربار با استفاده از شاگردان مدرسه موزسك نظام توسط لومر
- 1280-1288 تشكيل اركستر انجمن اخوت متشكل از سازهاي ايراني و فرنگي به سرپرستي غلامحسين درويش
- 1289 تجديد سازمان اركستر زهي سلطنتي توسط سالار معزز
- 1303 تشكيل اركستر مدرسه موسيقي توسط وزيري
- 1307 تجديد سازمان اركستر مدرسه موسيقي به نام اركستر مدرسه موسيقي دولتي توسط وزيري
- 1313 تشكيل اركستر سمفونيك بلديه به رهبري غلامحسين مين باشيان متشكل از 40 نوازنده(نوازنده هاي خارجي ، هنرجويان و هنر آموزان آزاد)
- 1314 انحلال اركستر سمفونيك بلديه . در اين زمان مين باشيان كه رييس هنرستان بود با كمك نوازندگان بلديه اركستر هنرستان عالي موسيقي را تشكيل ميدهد.
- 1317 تشكيل سازمان پرورش افكار كه سرپرستي كميسون موسيقي آن بر عهده غلامحسين مين باشيان بود و تشكيل اركستر استادان موسيقي اداره موسيقي كشور . در سال 1318 ده موسيقيدان چك استخدام ميشوند. تشكيل چند اركستر در هنرستان و يا تجديد سازمان: 1-اركستر سمفونيك (نوازندگان چك و...) به رهبري مين باشيان . 2- اركستر كوچك 3- دسته موزيك سازهاي بادي به رهبري حسن رادمرد و علي محمد خادم ميثاق .
- سپرده شدن رهبري اركستر سمفونيك به رودلف اربانس اهل چك .
- وقايع شهريور 20 خروج رضا شاه از ايران و جانشيني پسر ، بركناري مين باشيان و تعطيلي سازمانهاي مربوط به موسيقي.
- 1320 رياست مجدد علينقي وزيري بر هنرستان . تشكيل هنرستان موسيقي توسط پرويز محمود
- كناره گيري پرويز محمود به علت اختلاف با وزيري و جانشيني سرژ خوتيسف .
- تشكيل اركستر سمفونيك تهران توسط پرويز محمود
انشعاب پرويز محمود از هنرستان و تشكيل اركستر سمفونيك آزاد در زمان علينقي وزيري در هنرستان ، نمود ديگري از اختلاف نظر ميان دو طرز تلقي مختلف از كاربرد و ارائه موسيقي غرب بود.

- 1325 وزيري بركنار و پرويز محمود به رياست هنرستان برگزيده شد و اركستر سمفونيك تهران جايگزين اركستر هنرستان موسيقي به رهبري روبيك گريگوريان شد. اركسترها با هراهي كولت فرانتس ويولونيست معروف فرانسوي بود حشمت سنجري در سال 1328 اركستر سمفونيك تهران را رهبري كرد و اخرين كنسرت در 1328 توسط پرويز محمود انجام پذيرفت.
- در سال 1328 روبيك گريگوريان رهبر اركستر سمفونيك تهران شد
- در سال 1329 پرويز محمود ايران را به مقصد امريكا ترك كرد.
- در سال 1330 گريگوريان ايران به امريكا مهاجرت كرد.
- روبن صفاريان ، مرتضي حنانه ، سرز خوتسيف ،حشمت سنجري به تناوب رهبري اركستر سمفونيك را بر عهده داشتند.
- مرتضي حنانه در 1333 به رم رفت.
- 1334حشمت سنجري رهبر اركستر سمفمونيك تهران شد. در 1335 عازم آمريكا شد.
- 1335 چند نوازنده اتريشي به ايران آمدند. هايموتوبير اتريشي رهبري اركستر را برعهده گرفت.
- 1339رهبري اركستر سمفوني توسط حشمت سنجري تا سال 1351
- 1351 رهبري و مدير هنري اركستر سمفونيك تهران توسط فرهاد مشكوه .
- استقلال اركستر اپراي تهران از اركستر سمفونيك تهران به رهبري لوريس چكناواريان(نود درصد اعضاي اركستر 56 نفره خارجي بودند خوانندگان و ساير مسئولين اپرا و باله نيز همين وضع را داشتند)
- 1351 پنجاه درصد اعضاي اركستر سمفونيك تهران كه ايراني بودند تصفيه شده و به قول آقاي فرهاد مشكوه اركستر سمفونيك تهران با استخدام نوازندگان خارجي بين المللي شد.در اين دوره و نيز در زمان تصدي حشمت سنجري تكنوازان برجسته اي چون يهودي منوهين ، آيزاك اشترن ، پير فورينه ، ريچي ، فيليپ آنترمون و .... با اركستر سمفونيك تهران همكاري داشتند. رهبران ميهماني نظير فرشاد سنجري ،علي رهبري ، لوريس چكناواريان ، حشمت سنجري ونيزچند رهبر ميهمان خارجي همكاري داشتند.
با نگاهي به برنامه هاي اركستر سمفونيك از 1330 تا 1357 مشاهده ميشود كه اكثريت مطلق كنسرتها به آثار آهنگسازان اروپايي اختصاص داشت و آثار آهنگسازان ايراني در هر فصل هنري از دو يا سه عدد تجاوز نميكرد.

يكي از بروشورهاي اركستر سمفونيك تهران مورخ 1 آبان 1357 ،8 بعدازظهر (بخش دوم)

فرهاد مشكوه رهبر

امانوئل ملك اصلانيان سه قطعه براي اركستر
(نخستين اجراي جهاني )
1-بورلسك
2-آندانته
3-مدراتو ريزولوتو – آلگرو
ليلي سركيسيان پيانو
وندي آصف جاه فلوت
مجيد انتظامي ابوا
محمد اهتمام كلارينت
آذر هاشمي سنتور
محسن نفر تار
رسول بهبهاني تمبك
- 1357 تعطيلي تمامي اركسترها . انقلاب . مهاجرت . از هم پاشيدگي شيرازه اركستر سمفونيك تهران .و ده سال تعطيلي هنرستان موسيقي كشور.

اين نكته قابل تامل است كه پس از نيم قرن از تشكيل هنرستان هاي موسيقي و پولهاي هنگفتي كه صرف امور تشريفاتي هنر و دعوت از اركسترهاي بزرگ جهان براي براي اجراي كنسرت در ايران ميشد(البته منظور نفي تبادلات فرهنگي و موسيقي نيست) صرف آموزش درست موسيقي در هنرستانها و برنامه ريزي و تهيه امكانات لازم براي گسترش واقعي موسيقي در كشور ميشد شايد امروز(1368) وضع كمي بهتر بود . اگر بودجه ساختمان جديد هنرستان صرف پرداخت حق الزحمه اركستر فيلارمونيك برلين و آقاي هربرت فن كارايان و برنامه هاي مشابه ديگر نميشد به شرط وجود برنامه هاي درست آموزشي و هدفمند بودن اين برنامه ها شايد امروز نوازندگان حرفه اي بيشتر و اركسترهاي بهتري وجود داشت .

مواردي بسياري از تاريخ فوق ميتوان آموخت :
1- ظهور ويولن و اركستر داراي سابقه اي نزديك به هفتاد سال قبل از تشكيل كلاسهاي آقاي وزيري دارد .
2- مدت تصدي گري آقاي وزيري به مدت 5 سال بر هنرستان نه نيم قرن .
3- اختلاف نظر ميان آقاي وزيري و سايران در محتوا و شكل موسيقي . (توضيح آنكه در نگرش مورد اختلاف آقاي وزيري اركستر سمفونيك و سازمانهاي مشابه نه به عنوان يك پديده غربي بلكه به عنوان يك دستاورد هنري در خدمت اهداف موسيقي خود ونيز معرفي موسيقي جهاني مطرح بود)
4- وجود تعدادي از نوازندگان و سازهاي ايراني در همين اركستر ها نظير سركار خانم هاشمي و سنتور ايشان.
5- كمك هاي شايان دولت بر ترويج موسيقي كلاسيك غربي
6- عدم ضرورت تشكيل اركستر سمفونيك و سازمانهاي موسيقي در گذشته و حال به عنوان يگ پايگاه اجتماعي و خواست و نياز فرهنگي و مردمي بلكه به عنوان يك وسيله تشريفاتي و در مقاطعي صرفا تبليغاتي .


در اين  بخش به تحليل اركسترهاي ملي پرداخته ميشود تا ضعف ها و كاستي ها ي اين گروهها و مشكلات بسياري كه شاگردان مكتب وزيري در اين برهه داشتند بيشتر بررسي شود .

موضوع اركستر در ايران باعث به وجود آمدن تدريجي ذهنيت چند صدايي در آهنگسازان ايراني شد .اين موسيقيدانان ( مستقيم يا غير مستقيم در فكر امتزاج امكانات موسيقي غربي و ايراني بودند) را ميتوان به 3 گروه تقسيم نمود:

1- در صدد عينيت بخشيدن به ذهنيات خويش را تنها در غالب اركستر سمفونيك جستجو ميكردند.
2- در صدد ايجاد همزيستي ميان سازهاي ايراني و سازهاي فرنگي بودند.
اين گروه بر اين باورند كه حضور سازهاي ملي به خاطر لهجه و رنگ و صداي خاصشان در اركسترهاي سازهاي فرنگي به القاء و انتقال بهتر كيفيات موسيقي ايراني اركستري كمك ميكند. اولين تجربه در اين زمينه شايد اركستر انجمن اخوت باشد. اين تجربه اوليه كه بيشتر ديمي و نا آگاهانه (عبارات مربوط به آقاي محمد رضا درويشي ميباشد) و شايد تحت تاثير شرايط خاص آن زمان يعني ورود سازهاي غربي به ايران ،گرايش برخي نوازندگان سنتي براي نواختن ويولن و پيانو( به جاي كمانچه و سنتور) ، حضور برخي از نوازندگان سازهاي سنتي در دستجات موزيك نظام (مانند درويش خان و ....) به عنوان نقطه آغازي هرچند ابتدايي براي شكل گيري ذهنيت طيف دوم به حساب ميآمد.

اين تفكر ابتدايي در جريان حركت تكاملي خود ،منجر به پيدايش اركستر مدرسه موسيقي وزيري ، اركستر انجمن دوستداران موسيقي ملي خالقي ، اركستر هنرجويان هنرستان موسيقي ملي ،اركسترهاي متعدد هنرهاي زيباي كشور ، اركستر صبا ، اركسترهاي متعدد راديو ، اركستر گلها ، اركستر ايراني تالار رودكي ، اركستر بزرگ راديو تلويزيون ملي ايران و.... گرديد.

3- در صدد اركسترهاي متشكل از سازهاي ملي بودند.
گروه سوم كه ذهنيت شكل گيري آن از اواخر دوران قاجار شكل گرفت تا زمان حال ادامه دارد . درك موسيقيدانان اين طيف از چند صدايي ، اركستر و امكانات فني موسيقي علمي اروپا بسيار ابتدايي بوده است .
اين گروهها به عنوان اركستر ،اغلب فاقد بالانس و تعادل سازي بوده و هستند (سال 1368)و اكثرا به شكل مونوفونيك قطعات را مي نوازندو چند صداييهاي ساده اي كه گهگاه در برخي آثار اجرا شده توسط اين اركسترها شنيده مي شود ،بسيار ابتدايي بوده و با معيارهاي رايج و معمول بخش نويسي انطباق ندارد.
موضوع كوك ، استاندارد نبودن سازهاي ملي ، مناسب نبودن اين سازها براي گروه نوازي ، تكنيك پايين اين دسته از نوازندگان براي اجراي كارهاي گروهي و عدم تسلط كافي به مباني نظري و علمي موسيقي از مسائلي هستند كه اين اركسترها را هميشه در فشار گذاشته است. جستجو در زمينه ايجاد امكانات بيشتر در سازهاي ملي براي گروه نوازي و آشنايي بيشتر موسيقيدانان اين طيف با مباني علمي و نظري موسيقي جهاني و بهره گيري از تجربيات اركسترهاي مشابه در كشورهاي ديگر ميتواند به بهبود كار اين قبيل اركسترها كمك كند.
تلاشهاي موسيقيداناني چون علينقي وزيري و حسين دهلوي در جهت ايجاد امكانات بيشتر و متعادلتر در سازهاي ملي و سعي در ايجاد نوعي استاندارد براي اين قبيل سازها مي تواند راهگشا باشد.

متشكلترين اركستري كه در اين طيف قرار ميگيرد شايد گروه سازهاي ملي وزارت فرهنگ وهنر به سرپرستي فرامرز پايور باشد . از ديگر گروههاي موسيقي در اين چهارچوب مي توان از اركسترسازهاي ملي هنرستان موسيقي (و نيز اركستر ضربها ) ،اركستر شماره 5 هنرهاي زيباي كشور به سرپرستي مهدي مفتاح ، اركسترهاي كوچك مركز حفظ و اشاعه موسقي سنتي ، گروه شيدا به سرپرستي محمد رضا لطفي ، گروه عارف به سرپرستي پرويز مشكاتيان و حسين عليزاده و چند گروه ديگر نام برد(تا سال 1368)

اكنون به بخشي از اين تاريخ شكل گيري اين اركسترها ميپردازيم ميپردازيم :

- 1323 اركستر انجمن دوستداران موسيقي ملي به همت روح الله خالقي از نوازندگان آزاد و هنر آموزان اداره موسيقي كشور ، از جمله آثار اجرا شده در اين كنسرتها نمونه هايي از آهنگهاي محلي بود كه توسط روح الله خالقي تنظيم شده بود.
- اركستر هنرجويان هنرستان موسيقي ملي به همت روح الله خالقي . از سال 1341 حسين دهلوي مسئوليت اداره اين اركستر را برعهده گرفت.
- اركستر گروه آواز جمعي هنرستان موسيقي ملي
- اركستر سازهاي ملي هنرستان موسيقي ملي
- اركستر ضربها هنرستان موسيقي ملي
- 1323 چند اركستر در هنرهاي زيباي كشور تشكيل شد :
- اركستر شماره 1 هنرهاي زيباي كشور به همت ابوالحسن صبا متشكل از 8 نوازنده و بعدها 26 نوازنده . در 1336 پس از درگذشت صبا تعطيل وسپس به نام اركستر صبا به مسئوليت حسين دهلوي مجددا آغاز به كار كرد .دهلوي سازمان اركستر را گسترش و كوشش بسيار براي نشان دادن موسيقي قديمي ايران از طريق تنظيم تصانيف قديمي ،تنظيم قسمتهايي از رديف ،تنظيم قطعات موسيقيدانهاي معاصري چون صبا و سماعي ، اجراي آثار جديد موسيقي ايراني و نيز اجراي قطعات تنظيم شده موسيقي محلي بود . در سال 1346 با تاسيس تالار رودكي و ازدياد فعاليت (اركستر سمفونيك تهران ) 19 نوازنده خوب اركستر صبا به اركستر سمفونيك منتقل شده و اركستر صبا تعطيل ميشود.
- اركستر شماره 2 هنرهاي زيباي كشور به سرپرستي احمد فروتن راد
- اركستر شماره 3 هنرهاي زيباي كشور به سرپرستي علي محمد خادم ميثاق
- اركستر شماره 4 هنرهاي زيباي كشور به سرپرستي حسن رادمرد
- اركستر شماره 5 هنرهاي زيباي كشور به سرپرستي مهدي مفتاح ( اركستر سازهاي ملي)
- اركستر بانوان وزارت فرهنگ وهنر مصطفي پور تراب و سپس افيليا پرتو
گروههاي فوق قبل از انحلال اركستر صبا به تدريج تعطيل شده بودند . تشكيل تالار رودكي و ازدياد فعاليت اركستر سمفونيك تهران با بودجه اي به مراتب بيشتر نسبت به ساير اركسترها در وزارت فرهنگ و هنر و اداره هنرهاي زيبا خود معلول گرايش موجود در ارگانهاي ذيربط دولتي بود.
- 1345 گروه سازهاي ملي وزارت فرهنگ وهنر به سرپرستي فرامرز پايور
- 1347اركستر ايراني تالار رودكي به همت حسين دهلوياز شاگردان و فارغ التحصيلان هنرستان
- 1353اركستر سمفونيك هنرجويان هنرستان عالي موسيقي ( كنسرواتوار تهران) به رهبري علي رهبري . با حدود يكصد نوازنده .
- 1351اركستر اپراي تهران با نود درصد نوازنده خارجي


اركستر هاي راديو وتلويزيون :
تكنوازي و آواز ،موسيقي اصلي برنامه گلهاي جاويدان را در راديو تشكيل ميداد. به همت داود پيرنيا.متشكل از گروههاي كوچكي با استاداني نظير : ابوالحسن صبا ، مرتضي محجوبي ، علي تجويدي ، عبدالعلي وزيري ، لطف الله مجد و خوانندگاني چونان بنان و مرضيه و...
- 37-1336 راديو هفت اركستر كوچك داشت .كه هركدام شامل 8-7 نوازنده ميشد. اين اركسترها مختلط (سازهاي ايراني و فرنگي) و هميشه ناقص بودند.مسئوليت اين گروهها اغلب با جواد معروفي ، وزيري تبار ، حسينعلي ملاح ، تاج بخش ، شاپوري و ..... بود.اغلب اين گروهها تا سال 1342 كه مصادف با ورود مرتضي حنانه به راديو بود فعاليت داشتند.
- 42-1340 اركستر گلها به همت روح الله خالقي توسط نوازندگان خوب سازهاي ايراني اركسترهاي راديو و نيز نوازندگان اركستر سمفونيك شكل جديدي گرفت .فعاليت اين اركستر در چهارچوب بازسازي و اجراي قطعات و تصانيف قديمي و نيز اجراي آثار جديد اركستري بر اساس موسيقي ايراني قرار داشت.
- 1351اركستر بزرگ راديو تلويزيون ملي ايران تمامي اركسترهاي راديو يكي و به رهبري فريدون ناصري شروع به كار كردند.
- اركستر مفتاح گروه ديگري متشكل از سازهاي ملي همراه با چند ويولن كه تقريبا همزمان با اركستر بزرگ در راديو فعاليت داشت.
- 1342 اركستر فارابي به همت مرتضي حنانه و همكاري فريدون ناصري ،شيرواني و .... در راديو تشكيل شدهدف اركستر معرفي واجراي آثاري بود كه بر اساس موسيقي ايراني نوشته ميشد.بافت ان نسبت به اركستر گلها مشكلتر بودپس از ازدياد فعاليت اركستر سمفونيك تهران اين اركستر نيز منحل گرديد.

اركستر فارابي ، اركستر صبا ، اركستر بزرگ راديو تلويزيون ملي و اركستر ايراني تالار رودكي در كنار اركسترسمفونيك تهران گامهاي مهمي بودند كه در صورت تداوم مي توانستند نقش مهمي در معرفي موسيقي ملي ايران و آشنايي مردم با آثار اركستري ايراني و شكل گيري و رشد موسيقي ملي و علمي ايران ايفا نمايند. هرچند كه در زمان فعاليتشان تا حدودي موفق به انجام وظايف خويش گرديدند.
- 1345 اركستر مجلسي راديوتلويزيون مليبا نوازندگان خوب ايراني و نوازندگان سازهاي زهي خارجي كه با حمايتهاي سازمان راديو تلويزيون توانست به انسجام و كيفيت نسبتا خوبي دست يابد.

گروههاي كوچك مركز حفظ و اشاعه موسيقي ايراني وابسته به راديو تلويزيون (1347)
هدف از تشكيل اين گروهها ، بازسازي و اجراي قطعات موسيقي سنتي قديم و نيز ارائه رديف بود. اين اركسترها در چند فستيوال در ايران و خارج از كشور شركت كردند و نيز در تلويزيون برنامه هايي را ارئه دادند.
- 1354 گروه شيدا به سرپرستي محمد رضا لطفي در واحد موسيقي راديو تشكيل شد.اعضاي گروه دانشجويان موسيقي ايراني دانشكده هنرهاي زيبا - دانشگاه تهران بودند. كار اين گروه بيشتر اجراي پيش در آمدها ،رنگها وتصنيفهاي قديمي بود. باآنكه اغلب نت ميدانستند شيوه كار قطعات به طريق سينه به سينه و حفظي بود. در سال 1357 از واحد موسيقي جدا شده و به شكل آزاد به فعاليت خود ادامه دادند.
- گروه عارف در سال 1355 به سرپرستي حسين عليزاده و پرويز مشكاتيان در كنار گروه شدا آغاز به كار كرد.


. همچنين فعاليت عظيم شاگردان مكتب وزيري در ايجاد موسيقي چند صدايي با استفاده از تمامي امكانات موجود و پشتكار در استفاده از سازهاي ملي و حفظ موسيقي ايراني عليرغم تمامي مشكلاتشان باطلاع رسيد . چنانكه اين گروه توانسته اند به بخشهايي از ذهنيتهاي خود جامه عمل بپوشانند نه به واسطه كارشكني براي ساير سازها و نوازندگان بوده ، بلكه فقط و فقط به واسطه تلاش و پشتكار و دستمايه هاي علمي آنان بوده است

ارسال نظر
نام شما
ایمیل
وب سایت
 
شرح نظر  
  ضرب عدد دویست در یکصد را به عدد بنویسید